ప్రమాదం చేసిన వాహనం డ్రైవర్కు లైసెన్స్ లేకపోయినా, వాహనం పర్మిట్లో లేని రూట్లో వెళ్తున్నా — బాధితులకు రావాల్సిన పరిహారాన్ని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ “పాలసీ షరతు ఉల్లంఘించారు” అని మాత్రమే చెప్పి ఆపలేదు. కోర్టు / Claims Tribunal ముందుగా కంపెనీతోనే బాధితులకు చెల్లించమని, తర్వాత ఆ మొత్తాన్ని వాహన యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోమని ఆదేశించవచ్చు. దీన్నే “పే అండ్ రికవర్” (ముందు చెల్లించు, తర్వాత వసూలు చేసుకో) అంటారు. 29 అక్టోబర్ 2025 న సుప్రీం కోర్టు K. Nagendra కేసులో (2025 INSC 1270) పర్మిట్ రూట్ దాటిన బస్సు ప్రమాదానికి ఇదే నియమాన్ని సమర్థించింది.
ఈ కేసులో ఏం జరిగింది?
7 అక్టోబర్ 2014 న కర్ణాటకలోని చన్నపట్నంలో మోటార్ సైకిల్ మీద వెళ్తున్న ఒక వ్యక్తిని బస్సు ఢీకొట్టింది; ఆయన అక్కడికక్కడే చనిపోయారు. ఆ బస్సు పర్మిట్ బెంగళూరు–మైసూరు రూట్కే; చన్నపట్నం పట్టణంలోకి వెళ్లడానికి అనుమతి లేదు. “పర్మిట్ ఉల్లంఘన కాబట్టి మేం చెల్లించం” అని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ వాదించింది. కర్ణాటక హైకోర్టు పరిహారాన్ని ₹31,84,000 కు పెంచి, కంపెనీ ముందు చెల్లించి తర్వాత బస్సు యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవాలని చెప్పింది (తీర్పు పేరాలు 2–5).
సుప్రీం కోర్టు ఆ ఆదేశాన్ని సరైనదే అంది. కారణాలు (పేరాలు 9–10):
- బాధితుల వైపు: ప్రమాదం బాధితుడి తప్పు కాదు. పర్మిట్ హద్దులు దాటిందనే కారణంతో వాళ్ల కుటుంబానికి పరిహారం నిరాకరించడం “న్యాయ భావనకే విరుద్ధం”. కాబట్టి కంపెనీ చెల్లించాల్సిందే.
- కంపెనీ వైపు: పాలసీ ఒక ఒప్పందం, దానికి హద్దులు ఉంటాయి. ఆ హద్దులు దాటి జరిగిన నష్టాన్ని చివరికి కంపెనీయే భరించాలనడం న్యాయం కాదు. అందుకే కంపెనీ ముందు బాధితులకు చెల్లించి, ఆ మొత్తాన్ని వాహన యజమాని నుంచి తిరిగి వసూలు చేసుకోవచ్చు.
చట్టం ఏం చెబుతుంది?
మోటార్ వెహికల్స్ చట్టంలో థర్డ్ పార్టీ బాధితులకు కోర్టు / Tribunal ఇచ్చిన తీర్పు మొత్తాన్ని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ చెల్లించాలి — కంపెనీకి పాలసీ రద్దు చేసే హక్కు ఉన్నా సరే. 2019 సవరణ తర్వాత ఇది సెక్షన్ 150(1) లో ఉంది (ఈ కేసు ప్రమాదం 2014 లో జరిగింది కాబట్టి తీర్పు పాత సెక్షన్ 149 గురించి మాట్లాడింది). కంపెనీ ఏ కారణాలతో వాదించవచ్చో సెక్షన్ 150(2) చెబుతుంది, ఉదాహరణకు:
- ట్రాన్స్పోర్ట్ వాహనాన్ని పర్మిట్ అనుమతించని పనికి వాడటం; అద్దె పర్మిట్ లేకుండా డబ్బులకు నడపడం; రేసింగ్
- లైసెన్స్ లేని వ్యక్తి లేదా లైసెన్స్ రద్దయిన వ్యక్తి నడపడం; సెక్షన్ 185 ప్రకారం మద్యం / డ్రగ్స్ మత్తులో నడపడం
- ముఖ్యమైన విషయం దాచి పాలసీ తీసుకోవడం; ప్రీమియం అందకపోవడం
ఈ కారణాలు నిరూపించినా కూడా, బాధితులకు ముందు చెల్లించమని Tribunal కంపెనీని ఆదేశించవచ్చని సుప్రీం కోర్టు Swaran Singh (2004) కేసులో చెప్పింది; తాజా తీర్పు పేరా 7.1 దాన్నే ఉటంకించింది. యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకునే హక్కు పాలసీలోనూ ఉంది: IRDAI ప్రైవేట్ కార్ / టూ-వీలర్ స్టాండర్డ్ పాలసీలో “Avoidance of certain terms and right of recovery” అనే షరతు ఉంది. ఆ షరతు ప్రకారం, పాలసీ ప్రకారం చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకపోయినా చట్టం వల్ల మాత్రమే కంపెనీ చెల్లించిన మొత్తాన్ని పాలసీదారు కంపెనీకి తిరిగి కట్టాలి (IRDAI స్టాండర్డ్ మోటార్ పాలసీ, పేజీ 2, సెక్షన్ I క్లాజ్ 7).
సుప్రీం కోర్టు “పే అండ్ రికవర్” వర్తింపజేసిన సందర్భాలు
తాజా తీర్పు (పేరాలు 5.2, 7.1–7.5) పాత కేసులను ఇలా గుర్తు చేసింది:
| పరిస్థితి | సుప్రీం కోర్టు కేసు (తీర్పులో పేర్కొన్నట్టు) |
|---|---|
| డ్రైవర్కు చెల్లుబాటయ్యే లైసెన్స్ లేదు | Parminder Singh (2019); Kamla (2001) |
| లైసెన్స్ ఒక రకం వాహనానికి, నడిపింది వేరే రకం | S. Iyyapan (2013) |
| అనుమతి లేని ప్రమాదకర సరుకు తీసుకెళ్తున్న వాహనం | Chatha Service Station (2025) |
| వాహనానికి అసలు పర్మిట్ లేదు | Amrit Paul (2018) — హైకోర్టు ఈ కేసు ఆధారంగానే ఆదేశించింది |
| పర్మిట్ రూట్ దాటి వెళ్లిన బస్సు | K. Nagendra (29-10-2025) |
ఒక ఉదాహరణ
(ఇది అర్థం చేసుకోవడానికి మేము ఊహించిన ఉదాహరణ. నిజమైన కేసులో ఎంత పరిహారం, ఎవరు చెల్లించాలి అన్నది Tribunal సాక్ష్యాలు చూసి నిర్ణయిస్తుంది.)
నెల్లూరులో వెంకటేష్ బైక్ మీద వెళ్తుంటే ఒక కారు ఢీకొట్టింది. కారు యజమాని ప్రసాద్; నడిపింది ఆయన బంధువు కుమార్, అతనికి డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ లేదు. కారుకు థర్డ్ పార్టీ ఇన్సూరెన్స్ ఉంది.
| దశ | ఏం జరగవచ్చు |
|---|---|
| 1. వెంకటేష్ కుటుంబం Claims Tribunal లో దరఖాస్తు వేస్తుంది | యజమాని, డ్రైవర్, ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ — ముగ్గురూ పార్టీలు అవుతారు |
| 2. “లైసెన్స్ లేదు, మేం బాధ్యులం కాదు” అని కంపెనీ వాదిస్తుంది | సెక్షన్ 150(2)(a)(ii) కింద ఇది కంపెనీకి ఉన్న రక్షణ |
| 3. Tribunal పరిహారం నిర్ణయిస్తుంది — ₹12 లక్షలు అనుకుందాం | “పే అండ్ రికవర్” ఆదేశిస్తే, కంపెనీ ₹12 లక్షలు (వడ్డీతో) వెంకటేష్ కుటుంబానికి ముందు చెల్లిస్తుంది |
| 4. తర్వాత | ఆ మొత్తాన్ని కంపెనీ ప్రసాద్ (యజమాని) నుంచి వసూలు చేసుకోవచ్చు. బాధితుల కుటుంబం యజమాని నుంచి డబ్బు రాబట్టుకోవాల్సిన అవసరం ఉండదు |
బాధితులు, కుటుంబాలు తెలుసుకోవాల్సింది
- ఎక్కడ దరఖాస్తు: మోటార్ యాక్సిడెంట్ క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్ (MACT). ప్రమాదం జరిగిన ప్రాంతం, మీరు ఉండే / వ్యాపారం చేసే ప్రాంతం, లేదా ఎదుటి పక్షం ఉండే ప్రాంతం — ఏ Tribunal అయినా మీ ఇష్టం (సెక్షన్ 166(2), 1994 సవరణతో).
- ఎవరు వేయవచ్చు: గాయపడిన వ్యక్తి; ప్రమాదంలో చనిపోతే వారసులు (లీగల్ రిప్రజెంటేటివ్లు); వాళ్లు అధికారం ఇచ్చిన ఏజెంట్ (సెక్షన్ 166(1)).
- ఆలస్యం చేయకండి: 2019 సవరణ చట్టం “ప్రమాదం జరిగిన 6 నెలల్లోపు దరఖాస్తు” అనే నిబంధన (సెక్షన్ 166(3)) పెట్టింది. ఇది ఏ తేదీ నుంచి అమల్లో ఉందో మేము అధికారికంగా నిర్ధారించలేకపోయాం. కాబట్టి వీలైనంత త్వరగా దరఖాస్తు చేయడం మంచిది.
- కంపెనీ పేరు తెలియకపోతే: ప్రమాదం రోజు వాహనానికి ఇన్సూరెన్స్ ఉందా, ఏ కంపెనీలో ఉంది అనే సమాచారాన్ని Tribunal కు ఇవ్వడం యజమాని బాధ్యత (సెక్షన్ 150(6)).
- కావాల్సిన పత్రాలు సాధారణంగా: FIR / పోలీసు ప్రమాద నివేదిక, వైద్య రికార్డులు, ఖర్చుల బిల్లులు, మరణిస్తే పోస్ట్మార్టం నివేదిక, ఆదాయ రుజువులు. Tribunal ఏమి అడుగుతుందో మీ న్యాయవాదిని లేదా జిల్లా లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీని అడగండి.
- “లైసెన్స్ లేదు / పర్మిట్ లేదు, పరిహారం రాదు” అని ఎవరైనా చెబితే, అది తుది నిర్ణయం కాదు — నిర్ణయించేది Tribunal.
వాహన యజమానులు తెలుసుకోవాల్సింది
- “ఇన్సూరెన్స్ ఉంది కదా, ఎవరు నడిపినా పర్వాలేదు” అనుకోవద్దు. లైసెన్స్ లేని వ్యక్తి నడిపినా, పర్మిట్ దాటి వెళ్లినా, కంపెనీ బాధితులకు చెల్లించి ఆ మొత్తాన్ని (లక్షల్లో ఉండొచ్చు) మీ నుంచే వసూలు చేయవచ్చు.
- IRDAI స్టాండర్డ్ పాలసీ ప్రకారం చెల్లుబాటయ్యే లైసెన్స్ ఉన్నవాళ్లు నడపాలి. లెర్నర్ లైసెన్స్ ఉన్నవాళ్లు అయితే సెంట్రల్ మోటార్ వెహికల్స్ రూల్స్ రూల్ 3 షరతులు పాటించాలి (స్టాండర్డ్ పాలసీ, పేజీలు 15–16, Driver క్లాజ్).
- మీ వాహనం వేరే వాళ్లకు ఇచ్చే ముందు వాళ్ల లైసెన్స్ చూడండి. ట్రాన్స్పోర్ట్ వాహనాలకు పర్మిట్లో ఉన్న రూట్ / పనికే వాడండి.
- జీతానికి పెట్టుకున్న డ్రైవర్కు లైసెన్స్ ఉందని తగిన విచారణ చేసి నిజాయితీగా నమ్మాను అని యజమాని Tribunal ముందు వాదించవచ్చని Kamla (2001) తీర్పు చెప్పింది. ఆ వాదన మీద సుప్రీం కోర్టు అక్కడ నిర్ణయం ఇవ్వలేదు (తాజా తీర్పు పేరా 7.2). ఏమైనా, డ్రైవర్ లైసెన్స్ కాపీ దగ్గర ఉంచుకోవడం మంచిది.
ముఖ్యమైన పదాలు
| పదం | సులభంగా అర్థం |
|---|---|
| పే అండ్ రికవర్ | కంపెనీ ముందు బాధితులకు చెల్లించి, ఆ మొత్తాన్ని తర్వాత వాహన యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవడం |
| MACT (Claims Tribunal) | మోటార్ ప్రమాద పరిహారం కేసులు విచారించే ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ |
| థర్డ్ పార్టీ | మీ వాహనం వల్ల నష్టపోయిన బయటి వ్యక్తి |
| పర్మిట్ | ట్రాన్స్పోర్ట్ వాహనం (బస్సు, ట్యాక్సీ, గూడ్స్) ఏ రూట్లో, ఏ పనికి నడవాలో రవాణా శాఖ ఇచ్చే అనుమతి |
| అవార్డ్ | Tribunal నిర్ణయించిన పరిహారం ఉత్తర్వు |
| లీగల్ రిప్రజెంటేటివ్ | చనిపోయిన వ్యక్తి తరఫున క్లెయిమ్ చేసే హక్కు ఉన్న వారసులు |
అపోహలు, నిజాలు
| అపోహ | నిజం |
|---|---|
| “ఢీకొట్టిన డ్రైవర్కు లైసెన్స్ లేదు, ఇక పరిహారం రాదు” | Tribunal కంపెనీని ముందు చెల్లించమని ఆదేశించవచ్చు; సుప్రీం కోర్టు ఇలాంటి కేసుల్లో పే అండ్ రికవర్ సమర్థించింది |
| “ఈ తీర్పుతో యజమానికి బాధ్యత లేదు” | తప్పు. కంపెనీ చెల్లించిన మొత్తాన్ని యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవచ్చు — తీర్పు దాన్నే సమర్థించింది |
| “ఈ నియమం వాహనానికి ఇన్సూరెన్స్ లేకపోయినా వర్తిస్తుంది” | ఇది ఇన్సూరెన్స్ పాలసీ ఉన్న వాహనాల గురించే. అసలు ఇన్సూరెన్స్ లేని వాహనం విషయం వేరు |
| “ప్రతి కేసులోనూ కంపెనీ ముందు చెల్లిస్తుంది” | హామీ కాదు. సాక్ష్యాలు, పరిస్థితులు చూసి Tribunal / కోర్టు నిర్ణయిస్తుంది |
సంబంధిత ఆర్టికల్స్: థర్డ్ పార్టీ ఇన్సూరెన్స్ ఎందుకు తప్పనిసరి · 15 డిసెంబర్ 2026 నుంచి 4 భాగాల మోటార్ పాలసీ.
మూలాలు
- సుప్రీం కోర్టు తీర్పు: K. Nagendra vs The New India Insurance Co. Ltd. & Ors., SLP (C) Nos. 7139–7140 of 2023, 29-10-2025, 2025 INSC 1270: పేరాలు 2–10. అధికారిక ప్రతి: సుప్రీం కోర్టు వెబ్సైట్ — తీర్పు తేదీ 29-10-2025 తో వెతకండి
- మోటార్ వెహికల్స్ (సవరణ) చట్టం 2019, గెజిట్: సెక్షన్ 150 (ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ తీర్పులు / అవార్డులు చెల్లించాల్సిన బాధ్యత, రక్షణ కారణాలు, 150(6)), సెక్షన్ 166 సవరణ (166(3) 6 నెలలు)
- మోటార్ వెహికల్స్ చట్టం 1988 (India Code): సెక్షన్ 166(1), 166(2)
- IRDAI స్టాండర్డ్ మోటార్ పాలసీ (ప్రైవేట్ కార్ / టూ-వీలర్), సర్క్యులర్ 02-11-2026 అనుబంధం: పేజీ 2 (right of recovery), పేజీలు 15–16 (Driver క్లాజ్)
పై సోర్సులన్నీ 8 నవంబర్ 2026 న చూసి నిర్ధారించాం. చివరిగా అప్డేట్ చేసింది: 8 నవంబర్ 2026.
