లైసెన్స్ / పర్మిట్ లేని వాహనం ఢీకొంటే పరిహారం వస్తుందా? ‘పే అండ్ రికవర్’ నియమం (సుప్రీం కోర్టు తీర్పు)

ప్రమాద పరిహారం పత్రాలు చదువుతున్న కుటుంబం — పే అండ్ రికవర్
P

Pradeep · అప్‌డేట్:

Pradeep · Updated:

Copyright © 2026 insurancetalks.in. All Rights Reserved.

ప్రమాదం చేసిన వాహనం డ్రైవర్‌కు లైసెన్స్ లేకపోయినా, వాహనం పర్మిట్‌లో లేని రూట్‌లో వెళ్తున్నా — బాధితులకు రావాల్సిన పరిహారాన్ని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ “పాలసీ షరతు ఉల్లంఘించారు” అని మాత్రమే చెప్పి ఆపలేదు. కోర్టు / Claims Tribunal ముందుగా కంపెనీతోనే బాధితులకు చెల్లించమని, తర్వాత ఆ మొత్తాన్ని వాహన యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోమని ఆదేశించవచ్చు. దీన్నే “పే అండ్ రికవర్” (ముందు చెల్లించు, తర్వాత వసూలు చేసుకో) అంటారు. 29 అక్టోబర్ 2025 న సుప్రీం కోర్టు K. Nagendra కేసులో (2025 INSC 1270) పర్మిట్ రూట్ దాటిన బస్సు ప్రమాదానికి ఇదే నియమాన్ని సమర్థించింది.

ఈ కేసులో ఏం జరిగింది?

7 అక్టోబర్ 2014 న కర్ణాటకలోని చన్నపట్నంలో మోటార్ సైకిల్ మీద వెళ్తున్న ఒక వ్యక్తిని బస్సు ఢీకొట్టింది; ఆయన అక్కడికక్కడే చనిపోయారు. ఆ బస్సు పర్మిట్ బెంగళూరు–మైసూరు రూట్‌కే; చన్నపట్నం పట్టణంలోకి వెళ్లడానికి అనుమతి లేదు. “పర్మిట్ ఉల్లంఘన కాబట్టి మేం చెల్లించం” అని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ వాదించింది. కర్ణాటక హైకోర్టు పరిహారాన్ని ₹31,84,000 కు పెంచి, కంపెనీ ముందు చెల్లించి తర్వాత బస్సు యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవాలని చెప్పింది (తీర్పు పేరాలు 2–5).

సుప్రీం కోర్టు ఆ ఆదేశాన్ని సరైనదే అంది. కారణాలు (పేరాలు 9–10):

  • బాధితుల వైపు: ప్రమాదం బాధితుడి తప్పు కాదు. పర్మిట్ హద్దులు దాటిందనే కారణంతో వాళ్ల కుటుంబానికి పరిహారం నిరాకరించడం “న్యాయ భావనకే విరుద్ధం”. కాబట్టి కంపెనీ చెల్లించాల్సిందే.
  • కంపెనీ వైపు: పాలసీ ఒక ఒప్పందం, దానికి హద్దులు ఉంటాయి. ఆ హద్దులు దాటి జరిగిన నష్టాన్ని చివరికి కంపెనీయే భరించాలనడం న్యాయం కాదు. అందుకే కంపెనీ ముందు బాధితులకు చెల్లించి, ఆ మొత్తాన్ని వాహన యజమాని నుంచి తిరిగి వసూలు చేసుకోవచ్చు.

చట్టం ఏం చెబుతుంది?

మోటార్ వెహికల్స్ చట్టంలో థర్డ్ పార్టీ బాధితులకు కోర్టు / Tribunal ఇచ్చిన తీర్పు మొత్తాన్ని ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ చెల్లించాలి — కంపెనీకి పాలసీ రద్దు చేసే హక్కు ఉన్నా సరే. 2019 సవరణ తర్వాత ఇది సెక్షన్ 150(1) లో ఉంది (ఈ కేసు ప్రమాదం 2014 లో జరిగింది కాబట్టి తీర్పు పాత సెక్షన్ 149 గురించి మాట్లాడింది). కంపెనీ ఏ కారణాలతో వాదించవచ్చో సెక్షన్ 150(2) చెబుతుంది, ఉదాహరణకు:

  • ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వాహనాన్ని పర్మిట్ అనుమతించని పనికి వాడటం; అద్దె పర్మిట్ లేకుండా డబ్బులకు నడపడం; రేసింగ్
  • లైసెన్స్ లేని వ్యక్తి లేదా లైసెన్స్ రద్దయిన వ్యక్తి నడపడం; సెక్షన్ 185 ప్రకారం మద్యం / డ్రగ్స్ మత్తులో నడపడం
  • ముఖ్యమైన విషయం దాచి పాలసీ తీసుకోవడం; ప్రీమియం అందకపోవడం

ఈ కారణాలు నిరూపించినా కూడా, బాధితులకు ముందు చెల్లించమని Tribunal కంపెనీని ఆదేశించవచ్చని సుప్రీం కోర్టు Swaran Singh (2004) కేసులో చెప్పింది; తాజా తీర్పు పేరా 7.1 దాన్నే ఉటంకించింది. యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకునే హక్కు పాలసీలోనూ ఉంది: IRDAI ప్రైవేట్ కార్ / టూ-వీలర్ స్టాండర్డ్ పాలసీలో “Avoidance of certain terms and right of recovery” అనే షరతు ఉంది. ఆ షరతు ప్రకారం, పాలసీ ప్రకారం చెల్లించాల్సిన అవసరం లేకపోయినా చట్టం వల్ల మాత్రమే కంపెనీ చెల్లించిన మొత్తాన్ని పాలసీదారు కంపెనీకి తిరిగి కట్టాలి (IRDAI స్టాండర్డ్ మోటార్ పాలసీ, పేజీ 2, సెక్షన్ I క్లాజ్ 7).

సుప్రీం కోర్టు “పే అండ్ రికవర్” వర్తింపజేసిన సందర్భాలు

తాజా తీర్పు (పేరాలు 5.2, 7.1–7.5) పాత కేసులను ఇలా గుర్తు చేసింది:

పరిస్థితిసుప్రీం కోర్టు కేసు (తీర్పులో పేర్కొన్నట్టు)
డ్రైవర్‌కు చెల్లుబాటయ్యే లైసెన్స్ లేదుParminder Singh (2019); Kamla (2001)
లైసెన్స్ ఒక రకం వాహనానికి, నడిపింది వేరే రకంS. Iyyapan (2013)
అనుమతి లేని ప్రమాదకర సరుకు తీసుకెళ్తున్న వాహనంChatha Service Station (2025)
వాహనానికి అసలు పర్మిట్ లేదుAmrit Paul (2018) — హైకోర్టు ఈ కేసు ఆధారంగానే ఆదేశించింది
పర్మిట్ రూట్ దాటి వెళ్లిన బస్సుK. Nagendra (29-10-2025)
ప్రతి కేసు దాని వాస్తవాల మీద ఆధారపడి తేలుతుంది. ఈ టేబుల్ “ఎప్పుడూ ఇలాగే జరుగుతుంది” అని హామీ కాదు.

ఒక ఉదాహరణ

(ఇది అర్థం చేసుకోవడానికి మేము ఊహించిన ఉదాహరణ. నిజమైన కేసులో ఎంత పరిహారం, ఎవరు చెల్లించాలి అన్నది Tribunal సాక్ష్యాలు చూసి నిర్ణయిస్తుంది.)

నెల్లూరులో వెంకటేష్ బైక్ మీద వెళ్తుంటే ఒక కారు ఢీకొట్టింది. కారు యజమాని ప్రసాద్; నడిపింది ఆయన బంధువు కుమార్, అతనికి డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ లేదు. కారుకు థర్డ్ పార్టీ ఇన్సూరెన్స్ ఉంది.

దశఏం జరగవచ్చు
1. వెంకటేష్ కుటుంబం Claims Tribunal లో దరఖాస్తు వేస్తుందియజమాని, డ్రైవర్, ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ — ముగ్గురూ పార్టీలు అవుతారు
2. “లైసెన్స్ లేదు, మేం బాధ్యులం కాదు” అని కంపెనీ వాదిస్తుందిసెక్షన్ 150(2)(a)(ii) కింద ఇది కంపెనీకి ఉన్న రక్షణ
3. Tribunal పరిహారం నిర్ణయిస్తుంది — ₹12 లక్షలు అనుకుందాం“పే అండ్ రికవర్” ఆదేశిస్తే, కంపెనీ ₹12 లక్షలు (వడ్డీతో) వెంకటేష్ కుటుంబానికి ముందు చెల్లిస్తుంది
4. తర్వాతఆ మొత్తాన్ని కంపెనీ ప్రసాద్ (యజమాని) నుంచి వసూలు చేసుకోవచ్చు. బాధితుల కుటుంబం యజమాని నుంచి డబ్బు రాబట్టుకోవాల్సిన అవసరం ఉండదు

బాధితులు, కుటుంబాలు తెలుసుకోవాల్సింది

  1. ఎక్కడ దరఖాస్తు: మోటార్ యాక్సిడెంట్ క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్ (MACT). ప్రమాదం జరిగిన ప్రాంతం, మీరు ఉండే / వ్యాపారం చేసే ప్రాంతం, లేదా ఎదుటి పక్షం ఉండే ప్రాంతం — ఏ Tribunal అయినా మీ ఇష్టం (సెక్షన్ 166(2), 1994 సవరణతో).
  2. ఎవరు వేయవచ్చు: గాయపడిన వ్యక్తి; ప్రమాదంలో చనిపోతే వారసులు (లీగల్ రిప్రజెంటేటివ్‌లు); వాళ్లు అధికారం ఇచ్చిన ఏజెంట్ (సెక్షన్ 166(1)).
  3. ఆలస్యం చేయకండి: 2019 సవరణ చట్టం “ప్రమాదం జరిగిన 6 నెలల్లోపు దరఖాస్తు” అనే నిబంధన (సెక్షన్ 166(3)) పెట్టింది. ఇది ఏ తేదీ నుంచి అమల్లో ఉందో మేము అధికారికంగా నిర్ధారించలేకపోయాం. కాబట్టి వీలైనంత త్వరగా దరఖాస్తు చేయడం మంచిది.
  4. కంపెనీ పేరు తెలియకపోతే: ప్రమాదం రోజు వాహనానికి ఇన్సూరెన్స్ ఉందా, ఏ కంపెనీలో ఉంది అనే సమాచారాన్ని Tribunal కు ఇవ్వడం యజమాని బాధ్యత (సెక్షన్ 150(6)).
  5. కావాల్సిన పత్రాలు సాధారణంగా: FIR / పోలీసు ప్రమాద నివేదిక, వైద్య రికార్డులు, ఖర్చుల బిల్లులు, మరణిస్తే పోస్ట్‌మార్టం నివేదిక, ఆదాయ రుజువులు. Tribunal ఏమి అడుగుతుందో మీ న్యాయవాదిని లేదా జిల్లా లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీని అడగండి.
  6. “లైసెన్స్ లేదు / పర్మిట్ లేదు, పరిహారం రాదు” అని ఎవరైనా చెబితే, అది తుది నిర్ణయం కాదు — నిర్ణయించేది Tribunal.

వాహన యజమానులు తెలుసుకోవాల్సింది

  • “ఇన్సూరెన్స్ ఉంది కదా, ఎవరు నడిపినా పర్వాలేదు” అనుకోవద్దు. లైసెన్స్ లేని వ్యక్తి నడిపినా, పర్మిట్ దాటి వెళ్లినా, కంపెనీ బాధితులకు చెల్లించి ఆ మొత్తాన్ని (లక్షల్లో ఉండొచ్చు) మీ నుంచే వసూలు చేయవచ్చు.
  • IRDAI స్టాండర్డ్ పాలసీ ప్రకారం చెల్లుబాటయ్యే లైసెన్స్ ఉన్నవాళ్లు నడపాలి. లెర్నర్ లైసెన్స్ ఉన్నవాళ్లు అయితే సెంట్రల్ మోటార్ వెహికల్స్ రూల్స్ రూల్ 3 షరతులు పాటించాలి (స్టాండర్డ్ పాలసీ, పేజీలు 15–16, Driver క్లాజ్).
  • మీ వాహనం వేరే వాళ్లకు ఇచ్చే ముందు వాళ్ల లైసెన్స్ చూడండి. ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వాహనాలకు పర్మిట్‌లో ఉన్న రూట్ / పనికే వాడండి.
  • జీతానికి పెట్టుకున్న డ్రైవర్‌కు లైసెన్స్ ఉందని తగిన విచారణ చేసి నిజాయితీగా నమ్మాను అని యజమాని Tribunal ముందు వాదించవచ్చని Kamla (2001) తీర్పు చెప్పింది. ఆ వాదన మీద సుప్రీం కోర్టు అక్కడ నిర్ణయం ఇవ్వలేదు (తాజా తీర్పు పేరా 7.2). ఏమైనా, డ్రైవర్ లైసెన్స్ కాపీ దగ్గర ఉంచుకోవడం మంచిది.

ముఖ్యమైన పదాలు

పదంసులభంగా అర్థం
పే అండ్ రికవర్కంపెనీ ముందు బాధితులకు చెల్లించి, ఆ మొత్తాన్ని తర్వాత వాహన యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవడం
MACT (Claims Tribunal)మోటార్ ప్రమాద పరిహారం కేసులు విచారించే ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్
థర్డ్ పార్టీమీ వాహనం వల్ల నష్టపోయిన బయటి వ్యక్తి
పర్మిట్ట్రాన్స్‌పోర్ట్ వాహనం (బస్సు, ట్యాక్సీ, గూడ్స్) ఏ రూట్‌లో, ఏ పనికి నడవాలో రవాణా శాఖ ఇచ్చే అనుమతి
అవార్డ్Tribunal నిర్ణయించిన పరిహారం ఉత్తర్వు
లీగల్ రిప్రజెంటేటివ్చనిపోయిన వ్యక్తి తరఫున క్లెయిమ్ చేసే హక్కు ఉన్న వారసులు

అపోహలు, నిజాలు

అపోహనిజం
“ఢీకొట్టిన డ్రైవర్‌కు లైసెన్స్ లేదు, ఇక పరిహారం రాదు”Tribunal కంపెనీని ముందు చెల్లించమని ఆదేశించవచ్చు; సుప్రీం కోర్టు ఇలాంటి కేసుల్లో పే అండ్ రికవర్ సమర్థించింది
“ఈ తీర్పుతో యజమానికి బాధ్యత లేదు”తప్పు. కంపెనీ చెల్లించిన మొత్తాన్ని యజమాని నుంచి వసూలు చేసుకోవచ్చు — తీర్పు దాన్నే సమర్థించింది
“ఈ నియమం వాహనానికి ఇన్సూరెన్స్ లేకపోయినా వర్తిస్తుంది”ఇది ఇన్సూరెన్స్ పాలసీ ఉన్న వాహనాల గురించే. అసలు ఇన్సూరెన్స్ లేని వాహనం విషయం వేరు
“ప్రతి కేసులోనూ కంపెనీ ముందు చెల్లిస్తుంది”హామీ కాదు. సాక్ష్యాలు, పరిస్థితులు చూసి Tribunal / కోర్టు నిర్ణయిస్తుంది

సంబంధిత ఆర్టికల్స్: థర్డ్ పార్టీ ఇన్సూరెన్స్ ఎందుకు తప్పనిసరి · 15 డిసెంబర్ 2026 నుంచి 4 భాగాల మోటార్ పాలసీ.

మూలాలు

పై సోర్సులన్నీ 8 నవంబర్ 2026 న చూసి నిర్ధారించాం. చివరిగా అప్‌డేట్ చేసింది: 8 నవంబర్ 2026.